Hikmet Kıvılcımlı, günümüzden 76 yıl önce, 1935 yılı Marksizm Bibliyoteği yayınları arasında “Karl Marks’ın Hayatı, Felsefesi, Sosyolojisi” (No III) ve “Karl Marks’ın Ekonomi Politiği, Sosyalizmi, Taktiği” (No IV) adıyla Lenin’in makalelerinden derleme iki kitap yayınladı. Yaklaşık 80 sayfa tutan bu iki küçük eser, Marksizm hakkında temel fikir edinmek isteyenler için okunması gereken yol gösterici ilk kaynaklardandır. Ustanın “Sunuş” yazısında belirttiği gibi:
a) Kesesi ve vakti dar olanlar okusun. Ucuzdur, kısadır;
b) Kesesi ve vakti bol olanlar okusun. Marksizm’i genişçe etüt etmeye bu kapıdan girilir. Marksizm bir denizse, bu yazı onun pusulası olur;
c) Marksizm’in dostları okusun. Çünkü Lenin, “Bir doktrini kepaze etmenin en kestirme yolu, o doktrini toycasına savunmaktır” der;
d) “Tarafsız”lar okusun. Ola ki “nalla mıh” aralığının diyalektiğine akıl erdirirler;
e) Marksizm’in düşmanları okusun. Belki, -ille çatacağız diye- Marksizm kadar korkunç bir “Düşünce Devi”nin ağzına lokma ve evrene maskara olmak illetlerine –bu komprimeleştirilmiş öğüt- herhangi bir ilaç olur. (Önsöz, 19.3.1935 Hikmet Kıvılcımlı).

Rusça “Granat” Ansiklopedisi I. Dünya Savaşı başladığı sıralar Lenin’den “Marks ve Doktrini” hakkında bir makale istiyor, fakat bu yazının 75 bin kelimeyle sınırlı olmasını bildiriyor. Lenin, bu kitaptaki ilk makaleyi işte bu istek üzerine 1914 Temmuz ve Ekim aylarında İsviçre’de kaleme alıyor.

Lenin Ansiklopediye yazdığı 17 Ekim 1914 tarihli mektubunda bu konudaki gelişmeler hakkında şu bilgileri veriyor:

“Marks’tan alıp buraya geçireceğim birçok paragraflardan bir üzüntüyle vazgeçmeye katlandım. Bence, bir sözlükte (bilhassa Marksizm’in en tartışmalı sorunları, örneğin Felsefesi ile Köylü Sorunları üzerine) paragraflar alıp anmak önemlidir. Okuyucular Marks’ın belli başlı kurallarını el altında bulundurmalıdırlar, yoksa bir sözlüğün hedefine varılmamış olur.” (Keza, Önsöz.)

Hikmet Kıvılcımlı, aynı mektupta Lenin’in “Marksizm’in bibliyografyası” için ancak 15 bin kelime ayırabildiğini ve “Marksizm’den önceki eğilimleri kısa kesmeye mecbur kaldığını” belirttiğini bildiriyor.
Kitabı hazırlarken bu durumu dikkate alan Hikmet Kıvılcımlı, bu eksikliği tamamlamak için “Lenin’in bu makaleye sığdıramadığı ‘Promarksist’leri kısaca tanımlayan” bir başka makalesini bu yazıya ekliyor. 1913 yılı Mart ayında yayınlanan “Marksizm’in Üç Kaynağı” adındaki makaleyi de ilk broşüre koyuyor.
Bu ilk broşür ile “Marksizm’in Ekonomisi, Sosyalizmi, Taktiği” ve özellikle “Ekonomi Politik” konusu üzerine “Gündelikçi İş ile Sermaye” broşürünü birleştirerek, Marksizm’i ilk elden öğrenmek ve kısaca ana fikirlerini edinmek için temel prensipler bakımından “PUSULA” olacak bir başvuru kaynağı oluşturuyor.
Biz şimdilik burada Lenin usta’nın bu yazısının ilk kısmını, Marks usta’nın doğumunun 191. Yılının anısına paylaşmayı bir borç biliyoruz.

KARL MARKS’IN HAYATI
Lenin, Ekim 1914.

Ailesi ve Öğrenimi
Karl Marks Mayıs 1818’de Trev’de (Prusya’nın Ren havalisinde) doğar. Babası avukat, Yahudilikten 1824’de Protestanlığa dönme. Ailesinin hali vakti yerinde, kültürü var, ihtilalciliği yok idi.
Marks Trev Kolejini bitirdikten sonra Bonn ve arkasından da Berlin Üniversitesi’ne girdi. Üniversitede Hukuk ve özellikle Tarih ile Felsefe okudu. 1841’de Epikür Felsefesi üzerine bir tez yazıp göstererek etüdünü başardı.
Marks’ın o sıradaki kavrayışları, henüz Hegelci-idealist kavrayışı idi. Berlin’de, Hegel Felsefesinden tanrısız ve ihtilâlci neticeler çıkarmaya bakan “Solcu Hegelciler” (Bruno Bauer vs.) mahfiline (yuvarına) katıştı.
Niyeti orada profesör olmaktı. Fakat gerici bir politika güden ve 1832’de Ludwig Feuerbach’ı profesörlükten atan hükümet, 1835’de üniversiteye girmesine bir kere daha engel oldu ve aynı hükümetin, 1841’de, genç profesör Bruno Bauer’in Bonn’da konferanslar vermesini de yasak etmesi, Marks’ı herhangi bir üniversite kariyeri beklemekten vazgeçirdi.

Marks: Sol Hegelci ve Feuerbachcı
Bu sıralar, Almanya’da Sol Hegelcilik alabildiğine açılıp ilerliyordu.
Hele 1836’dan beri, L. Feuerbach, Teolojinin (İlahiyatın) eleştirisine girişir ve 1841’de “Hıristiyanlığın Özü” kitabı ile iyice benimsediği Materyalizme yönelir. 1843’de “Gelecekteki Felsefenin Prensipleri” eserini çıkarır.
Engels, daha sonraları Feuerbach’ın bu yazıları hakkında şöyle yazar:
“Bu eserlerin (doğrusu Wesender Christentums’un) ne kurtarıcı bir etki yaptığını insan kendi kendisine denemeli. Biz (yani Hegelciler; Marks da onlarla) birdenbire Feuerbach’ın tilmizleri (öğrencileri-çırakları) oluvermişizdir.”

Gazetecilikten Ekonomistliğe
İşte o sırada, Solcu Hegelciler ile oldukça ilişki noktaları bulunan Rhenain’in radikal burjuvaları, Kolonya’da Rhenau gazetesi adlı (1.1.1842’den beri çıkan) bir muhalefet gazetesi kurdular.
Marks’la Bruno Bauer buna başlıca yazarlar gibi girdiler ve 1842 Ekim’inde Marks gazeteye başyazar oldu. Bunun üzerine Bonn’u bırakıp Kolonya’ya geldi.
Marks’ın idaresinde çıkan gazetenin Devrimci Demokrasiye eğilimi açıktan açığa belirdi. Hükümet ilk önce gazeteyi iki kat hatta üç kat sansüre uğrattı, sonra 1 Nisan 1843’de kapattı. (*Rusça aslında yanlışlıkla “1 Ocak” denir. Marks 17-18 Mart’ta gazete yazı kurulundan çekilmeye mecbur kalmıştı, Ama Sansür Bakanlığı 1843 Ocak’ı sonunda yayınladığı duyuruda 31 Mart’tan itibaren gazetenin yasak edildiğini bildirir.)
Marks’ın Gazete R (Zeitung)’da çıkarttığı özenli makaleler aşağıda gösteriliyor. [Bibliyografya] Bunlardan başka olarak Engels’in andığı bir önemli makale daha var ki, Moselle Vadisi bağcılarının durumları konusundadır. Marks, gazeteci hamaratlığı sırasında ekonomi politik bilgisinin yetersiz olduğunu anladı ve anlar anlamaz ateşli ekonomi-politik etütlere girişti.

Evlenme; Devrimci-Yığıncı Hız
1843’de, Marks çocukluk arkadaşı olan ve daha üniversitede okurken nişanlanmış bulunduğu Jenny Von Westphalen ile Kreussnach’da evlendi. Karısı Prusya’nın asil ve gerici bir ailesindendi. J. V. W’in ağabeysi en gerici bir zamanda (1850-1858) Prusya İçişleri Bakanı oldu.
Marks 1843 sonbaharında, Arnold Rouge (1802-1880) ile birlikte radikal bir dergi çıkarmak üzere Paris’e gitti. Ruge, Sol Hegelci, 1825’den 1830’a değin hapis, 1848’den sonra gerici (mürteci) ve 1866’dan 1870’e değin Bismark’a partizan olmuş bir adamdır. Fakat DFJ Fransız-Alman Yıllığı (Haberleri) adını alan bu derginin yalnız 1. Fasikülü çıktı. Almanya’daki gizlice dağıtılmaktaki güçlükler ve Marks’la Ruge arasında çıkan düşünce ayrılıkları yüzünden kapandı.
Marks, bu dergide yazdığı makalelerle, artık bize “var olan şeylerin hepsini amansızca eleştirmeyi” ve hele “eleştiri silahı, silahların eleştirisine varmamalıdır” diye öğütleyen, yığınlara ve proletaryaya ses veren bir devrimci gibi gözükür.

Engels-Sosyalizm-Lig-Manifest
1844 Eylül’ünde, Friedrich Engels birkaç gün için Paris’e gelir ve gelir gelmez Marks’ın sıkı fıkı dostu olur.
Her ikisi de, o zaman Paris’te kaynaşan ihtilâlci grupların yangınlı yaşayışına en hamarat kişiler olarak katıştılar. (En başta gelen Proudhon’un doktrini idi ki, Marks 1847’de çıkan Felsefenin Yoksulluğu eseri ile bu doktrini yerin dibine batırmıştı).
Marks’la Engels, çeşit çeşit küçük-burjuva doktrinlerine yaylım ateşi açaraktan, Devrimci Proletarya Sosyalizminin teori ve taktiğini veya Bilimcil Sosyalizmi (Marksizm’i) yoğurdular. (Bu 1844-48 yıllarındaki Marks’ın eserlerine bakınız).
1845’de, Prusya Hükümetinin dileği üzerine Marks, tehlikeli bir ihtilâlcidir diye Paris’ten kovuldu. Brüksel’e gitti yerleşti.
1847 İlkbaharında Marks’la Engels, Komünist Ligi denilen gizli bir propaganda derneğine üye yazıldılar ve bu Lig’in 2. (Londra, Kasım 1847) kongresinde özenli ve değerli yer tuttular.
Bu kongre onlara, 1848 Şubat’ında yayınlanan ünlü Komünist Partisi Manifesti’nin kaleme alınmasını ısmarladı. Bu eser, yeni dünya kavrayışını, sosyal yaşayış alanına da yayılan önü sonu tutar tutarlı Materyalizmi, en geniş ve en derin evrim bilimi olarak anlatılan Diyalektiği, yeni bir toplumun, Yüksek Sosyalizm Toplumunun yaratıcısı olan Proletarya’nın Sınıf Dövüşü teorisini ve İşçi Sınıfı’nın dünya tarihindeki Devrimciliği rolünü, dâhiyane bir apaçıklık ve dupduruluk ile açıp anlatır.

Marks Pratik İhtilâlci
1848 Şubat Devrimi patlak verdiği zaman, Marks Belçika’dan kapı dışarı edildi. Tekrar Paris’e geldi. Mart Devrimi’nden sonra orayı da bırakıp tekrar Almanya’ya döndü ve Kolonya’ya yerleşti.
İşte, Marks’ın başyazar olduğu Yeni Rhenan gazetesi (Neu Rheinische Zeitung), 1 Haziran 1848’den, 19 Mayıs 1849’a değin orada çıktı.
Yeni teori, 1848-49 Devrimci olayların akışı ve ondan sonra bütün dünya ülkelerinin Proletaryacı ve Demokratik hareketleri ile doğruluğunu belli etti.
Marks, üstün gelen karşıdevrim tarafından ilk önce mahkemeye verildi, sonra Almanya’dan kapı dışarı edildi (16 Mayıs 1849).
Gene Paris’e geldi, oradan da gene 13 Haziran 1849’da yapılan gösterilerden sonra kapı dışarı edildi. Sonra Londra’ya geçerek orada son günlerine dek yaşadı.

Sürgünlük-Yoksulluk-Didişme-Teori
Bu sürgün yaşayışının şartları, Marks’la Engels arasındaki (1912’de basılan) mektuplaşmalarının pek açık olarak gösterdiği gibi, “dayanılmaz ölçüde” ezici ve üzücü idi. Marks ile ailesi yoksulluktan tam manasıyla kırılıyordu.
Eğer Engels’in devamlı ve içtenlikle yaptığı mali yardım olmasaydı, Mark yalnız Sermaye (Kapital) adlı eserini başaramamakla kalmayacak, belki de çekinilmez bir surette yoksulluktan düşüp ölecekti.
Bundan başka, küçük-burjuva sosyalizminin, genellikle proletaryacı olmayan sosyalizmin egemen olan doktrinleri ve eğilimleri (akımları), Marks’ı, hiç durmaksızın, dinmeyen bir dövüş tutturmaya, bazen en kendinden geçirici, en yersiz şahsi saldırışlara girişmeye zorluyordu (Herr Vogt).
Mültecilerden uzak duran Marks, bir sıra tarih emekleri içinde, bilhassa ekonomi-politik etüdüne kendisini vererekten, kendi Materyalist teorisini yoğurdu. Marks, Ekonomi Politik bilimini, Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı (1859) ile Sermaye (Kapital) (1. Cilt 1867) adlı eserinde altüst etti. [İleride “Marks’ın Doktrini”ne bakıla.].

Devrimler-Enternasyonal(I)-Komün
50 yıllarının sonlarına doğru ve 60 yılları sırasında, Demokrasi hareketlerinin alevlenişi, Marks’ı pratik çalışmaya çağırdı. Ünlü 1.Enternasyonal’in İşçilerin Uluslararası Birliği’nin Londra’da kuruluşu 28 Eylül 1864 tarihinde olmuştur.
Marks 1.Enternasyonal’in canı oldu, aynı sebepten Enternasyonal’in ilk çağrısının (adersinogüral) ve pek çok karar, duyuru ve bildirinin de yazarı gene Marks oldu.
Marks, başka başka memleketlerin işçi sınıfı hareketlerini bir arada toplamaya uğraşaraktan, Proletaryacı olmayan, Marksizm’den önceki ayrı ayrı sosyalizm biçimlerini. (Mazzini, Proudhon, Bakunin, İngiliz liberal tradünyonizmi, Almanya’daki sağa doğru Lassal’cı gidiş-gelişleri ve ilh.) aynı bir yola yöneltmenin yoluna bakaraktan, bütün tarikatlar ve okulların teorilerini tepeleyerekten, başka başka memleketlerin Proletarya dövüşleri için biricik bir taktik yarattı.
Marks’ın 1871’de Devrimci olarak, güreş ve dövüş adamı olarak, o kadar içine işlemiş, o denli uygun ve yerinde öyle parlak bir görüşle Fransa’da Sivil Savaş adlı kitabında ölçüp tarttığı Paris Komünası (1871) yıkıldıktan sonra; Enternasyonal içinde Bakunin’ci (anarşist)lerin kışkırttıkları ikilikten sonra, Enternasyonal Avrupa’da kalamadı.

1.Enternasyonal’in ve Marks’ın Sönüşü
1872 La Hey kongresinden sonra, Marks, Enternasyonal’in Genel Konseyi’ni New York’a kaldırttı.
1.Enternasyonal, tarihi görevini başarmış ve yerini yeni bir döneme bırakmıştır ki, bu dönemde işçi hareketleri bütün dünya ülkelerinde sonsuzcasına daha geniş ve daha hatırı sayılır bir açılışa kavuştu. O dönemde, her ulusal devlet temeli üzerinde, yığıncı (kitleci) bir İşçi Sınıfı Sosyalist Partisi kuruldu.
Enternasyonal içinde sürekli saçtığı çalışkanlık, daha da yaman uğraşlara bağlı olan teori emekleri üzerine binince, bunların verdiği yorgunluk, en sonunda Marks’ın sağlığını ve sıhhatini sarstı.
Marks Ekonomi Politiğin biçimini değiştirme emeğinin ardını bırakmadı ve bir sürü yeni malzemeler derleyerekten ve birçok dilleri (örneğin Rusçayı) etüt ederekten Sermaye eserini başarmaya çalıştı, amma hastalık Sermaye’sini sonuna erdirmesine engel oldu.
2 Aralık 1881’de, karısı öldü; 14 Mart 1883’de Marks, koltuğu içinde, mışıl mışıl son uykusuna daldı gitti.
Marks, karısı, (hemen hemen aile üyesi sırasına geçmiş olan) hizmetçileri Halene Demuth ile birlikte Londra’da HİGHATE Mezarlığı’na gömüldü.